Solitude

Nhất khúc Dương xuân, xuân dĩ mộ

Dựa lưng nỗi chết
Thursday, December 10, 2009 Author: Trường An

Tác giả: Phan Nhật Nam.

Tìm được bài này trong đống draft của 1 năm trước. Sẵn tiện nói luôn, tác giả cuốn sách này đã "được" 18 năm cải tạo ở Lào Cai. Tác phẩm viết về chiến tranh với cái nhìn "bên kia chiến tuyến". Bạn nào có "lập trường cách mạng" qúa vững thì không cần đọc tiếp.

Tháng Mười, tháng của chuyển động hoài hoài giữa hai điểm ngất ngây đớn đau và hạnh phúc. Tháng của những lạnh tanh bất chợt cứng ngắc và nồng nhiệt tràn đầy thác đổ. Tháng của đỉnh cao và vực sâu. Tháng tiếng động núi lở và im lặng đáy biển. Năm tháng căng thẳng giữa hai điểm không cùng.

Làm sao để sống? Giữa những buồn phiền tanh tưởi độc địa, người muốn tan đi theo cơn gió rã rời, trôi vào lượn sóng nhạt thếch vô tri… Bỗng nhiên xôn xao những ý tình rực rỡ, bỗng choáng váng giữa niềm tin chói sáng, như mặt trời khởi đầu những ngày hè ở cực Bắc… Sống thật khó. Khó những ngày lặng lẽ rơi xuống, sáng trưa chiều trôi đi như lá khô, lặng lẽ đốt thêm điếu thuốc, xòe bàn tay, tay nhiều chỉ, tay nát bấy. Chiến tranh sắp chấm dứt và bàn tay chiến đấu cũng đã mỏi mệt. Xếp hai bàn tay, mở hai ngón, kẹp lấy điếu thuốc, thở ra lớp khói tàn tạ. Nhưng tháng Mười không hoàn toàn như thế. Tháng Mười, đêm thức giấc mở đôi mắt chợt xoay người để thấy một tình yêu thần bí hiện rõ từng đường nét khối lượng. Một tình yêu có thật cho người. Nhưng tháng Mười trong lòng hạnh phúc vẫn có những đớn đau câm lặng không ngừng nghỉ – phút rình rập của định mệnh độc ác…

Gần cái chết và hạnh phúc, thấy rõ thêm niềm phấn đấu để sống.

(Nhật ký tháng Mười)


Nếu nói về thời gian chính, tác phẩm chỉ trong khoảng vài ngày trước tết Mậu Thân 1968. Nếu nói về con người, tác phẩm chỉ xoay quanh vài ba người lính. Nếu nói về "giá trị tư tưởng", cuối cùng, đọng lại chỉ là lời đề bạt của tác giả:

Cuộc chiến của chúng ta không có anh hùng.


Đã từng suy nghĩ mấy lần khi định so sánh suy nghĩ của người lính miền Nam với người lính miền Bắc trong một vài tác phẩm. Không thể nào so sánh với Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Văn Thạc... những người lính chưa từng giết người, thậm chí, chưa từng biết thế nào là chiến trường thực sự. Lại càng không thể với những tác phẩm tuyên truyền. Cái buồn mênh mông, cái vô nghĩa cực cùng trong cuộc sống người lính tay nhuốm máu ấy chỉ có thể tìm được ở Nỗi buồn chiến tranh. Nhưng Nỗi buồn chiến tranh còn là cuộc sống hậu chiến, sự sụp đổ của lý tưởng và nỗi ám ảnh thường xuyên của quá khứ lẫn câu hỏi về tình trạng thối nát của hiện tại... Vấn đề của Nỗi buồn chiến tranh rộng, rất rộng. Còn Dựa lưng nỗi chết, cũng như các tác phẩm khác của Phan Nhật Nam, chỉ kể về người trong cuộc chiến, ngay thời điểm ấy, khoảng thời gian ấy.

Văn của Phan Nhật Nam mang giọng của văn chương miền Nam trước 1975, hoa mỹ và còn rất "cổ điển". "Cổ điển" ở đây là lối văn chương của người Việt cổ, không phải lối đặt câu đầy đủ chủ-vị cứng nhắc của phương Tây. Đồng thời, giọng văn mang âm hưởng của văn hiện sinh (thứ văn chương đã từng là "tội nhân thiên cổ" dưới mắt người Cộng sản), nắm bắt lấy ngay cảm xúc hiện tại mà không để tâm đến cấu trúc. Nhân vật trong truyện cũng mang đủ đầy những đặc tính này: văn hoa, lãng mạn, quyết liệt và "hiện sinh". Sự lãng mạn của họ không giống như các nhân vật trong những tác phẩm "miền Bắc", vừa mang tính chất của người phương Nam cởi mở thẳng thắn, vừa mang đậm dấu ấn thời đại của những thanh niên thị thành ảnh hưởng văn hoá Tây Âu, cũng vừa là tình cảm của những người lính bất cứ ngày giờ nào cũng đối mặt với cái chết.

Không như những tác phẩm khác của cùng tác giả, Dựa lưng nỗi chết "ít" nhắc về chiến tranh, tuy chiến tranh dàn trải suốt từ đầu đến cuối truyện, tuy hoàn cảnh xảy ra trong thời chiến. Ít, nghĩa là không nhắc về cuộc chiến với "kẻ thù" và "chính nghĩa", nghĩa là không phân định, không cắt nghĩa, không hô hào hay đả đảo. Cuộc chiến bị tước hết mọi khía cạnh tinh thần lý tưởng của nó - chỉ để lại cái hiện thực đang diễn ra: Những con người bị đẩy vào nó, vùng vẫy tìm cách tồn tại trong nó, đau đớn và mất mát vì nó. Những tổn thương tinh thần và thể xác không thể nào hàn gắn. Những tình yêu đã trở thành vô cùng rồi tuyệt vọng.

Huế, mùa xuân năm 1968. Tiếng súng tưởng đã lặng trong 3 ngày ngừng bắn bất chợt xé toang màn đêm. Những con người tưởng đã đoàn tụ rồi chia xa mãi mãi. Những nỗi đau trong suốt hai mươi năm dài được hồi tưởng lại để đón đợi phút huỷ hoại cuối cùng, thảm kịch cuối cùng.

Chiến tranh, trước tấn thảm kịch lớn của nó. Những con người trong thời điểm trước cuộc huỷ hoại. Những cuộc sống vĩnh viễn bị huỷ hoại.




Our dream of freedom?
Wednesday, November 18, 2009 Author: Trường An

Vừa xem xong bộ phim The trap - What happened to our dream of freedom. Rất thú vị. Nó tóm gọn được vấn đề chính của thế kỷ 20 lẫn 2 thế kỷ trước đó: Nhu cầu tự do và cách để đạt được nó.


"Bất kỳ bạo chúa nào cũng nói: 'Ta muốn có quyền lực để làm điều tốt cho mọi người', nhưng thực sự thì hắn sử dụng bạo lực cưỡng ép con người để có được quyền lực."

Từ cách mạng Pháp 1789 với Triều đại Khủng bố, một lý thuyết đã được phát triển và ngày càng lan rộng: Muốn có được tự do thì phải tiêu trừ tất cả những "kẻ ngáng đường". Nhưng "tự do" nghĩa là gì? Có ý nghĩa như thế nào với con người? Nếu "tự do" nghĩa là mọi người đều có thể làm những gì mình muốn - thì con người, với bản chất tư lợi và ích kỷ được dung dưỡng trong môi trường tự do đó - sẽ dẫm đạp lên nhau. Và hơn hết, một xã hội thì cần phải có vai trò của quyền lực để định hướng, điều chỉnh - Quyền lực này thuộc về ai?

Một khi phá bỏ định chế này, người ta sẽ phải xây dựng lại các giá trị khác. Và trong tất cả các cuộc cách mạng, người ta kêu gào "xây dựng con người mới" - nghĩa là làm con người trở nên giống với tiêu chuẩn của kẻ lãnh đạo. Chỉ nội điều đó đã triệt tiêu quyền tự do phát triển của con người. "Con người tự do mới" là những người sống theo chuẩn mực đạo lý mới do lãnh đạo đề ra!

Tiêu diệt "kẻ ngáng đường" này chỉ làm hình thành nên tầng lớp thống trị thay thế khác - thậm chí còn tồi tệ hơn.

Cách mạng Pháp 1789 kết thúc với hàng triệu người chết khắp châu Âu. Soviet hình thành với hàng chục triệu người bị thanh trừng. Ở châu Phi, người ta lật đổ ách thống trị của thực dân để khoác vào sự cai trị của địa chủ bản địa.

Và ngay cả nền dân chủ phương Tây cũng không ngoại lệ. Kêu gọi tự do để lật đổ cộng sản, phương Tây ủng hộ những tay sai độc tài sử dụng bạo lực trấn áp dân chúng. Rồi phương thức "dân chủ mới" khi từ bỏ những kẻ độc tài để kêu gọi thành lập chính phủ tự do tại các nước - mà kết qủa chỉ là đưa tầng lớp nhà giàu mới lên nắm chính quyền, "bình mới rượu cũ". Sau 11/9, đó là chính sách "dùng bạo lực trấn áp bạo lực" - tiến hành chiến tranh để "đem tự do tới những vùng đất khác".

Nước Nga, sau khi lật đổ cộng sản, giành được "tự do" thì phải đối đầu với nền kinh tế sụp đổ, chính phủ phải bán tất cả tài sản cho những tay buôn chính trị. Để ổn định tình hình, tổng thống Yeltsin ra lệnh giải tán Quốc hội, thực hiện chính quyền chuyên chính, tấn công tất cả những ai chống đối. Nền chuyên chính này lên cao độ với chính quyền của Putin - triệt tiêu hầu như tất cả quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí lẫn các "giá trị phương Tây", thậm chí còn sử dụng cả chiêu bài Soviet cũ để kêu gọi tinh thần dân tộc cực đoan trở lại. Người Nga cần bánh mì và được trả lương, người Nga cũng cần 1 chỗ dựa tinh thần cho những niềm tin sụp đổ của mình. Người Nga không cần tự do lẫn dân chủ. Và tinh thần "bài Tây phương" đã lên cao trong người Nga những năm gần đây, hình thành nên tầng lớp phát xít mới.

Cách mạng Hồi giáo Iran, thay thế tên độc tài này bằng chính phủ tôn giáo cực đoan khác.

Khi Khơ me đỏ chiếm được quyền lãnh đạo Cambodia sau khi Mỹ rút lui, đã tắm máu hàng triệu người.

Cách này hay cách khác, những cuộc chiến đòi tự do bằng phương thức bạo lực đều kết thúc bằng chính quyền chuyên chính cai trị bằng bạo lực.

Chính những kẻ kêu gọi Tự do lớn tiếng nhất là những kẻ độc tài, bạo chúa tàn nhẫn nhất.

Thế kỷ 20 đã xoay vòng trong cái vòng luẩn quẩn đó. Thế kỷ 21 tiếp nối bằng hình thức bạo lực khác - lần này là phương Tây áp đặt giá trị của mình bằng bạo lực. Và kết qủa vẫn như cũ - ở tại các vùng đất "tự do" mới, chính quyền chuyên chính thống trị và chiến tranh vẫn tiếp tục.

Các lý thuyết triết học lẫn khoa học mới đã đơn giản hóa con người - Và rồi con người cũng tự đơn giản hóa bản thân mình khi nghe theo những thuyết lý ấy. Những triết lý trong thế kỷ 20 liên tục chứng tỏ sự sai lầm của nó khi được ứng dụng vào thực tiễn, dù là triết lý của tư bản phương Tây hay của cộng sản. Cuối cùng, bạo lực luôn được đưa ra như một giải pháp cho tự do - Và không hề giải quyết được bất cứ vấn đề gì.

Một bộ phim rất đáng xem cho cả những người không quan tâm đến chính trị. Và nhất là những người quan tâm đến chính trị. Lật đổ - dù bằng phương thức nào - cũng dễ dàng hơn xây dựng.

(Mềnh thì chỉ thèm 1 chuyện: Làm phim phê phán chính phủ lẫn cách cai trị của chính phủ như thế này thật là sướng).




Fake wings
Saturday, October 24, 2009 Author: Trường An

This content is password protected. To view it please enter your password below:




Nơi cơn mưa đi qua
Saturday, October 24, 2009 Author: Trường An

This content is password protected. To view it please enter your password below:




Chuyện gạo
Tuesday, October 6, 2009 Author: Trường An

Ờ hông, í mình là "Truyện Tấm Cám và tư duy Việt Nam", dưng mờ nghe cái tựa kêu xủng xoẻng thế thì mình cũng ngại. Mặt mình dày nhưng mờ cũng chỉ để đặt những cái tít giật gân ăn xiền thôi, những gì hông có xiền thì hông đáng cho mình hy sinh cái lương tâm rụng răng của mình.

Ờ mà, mình định nói giề ấy nhở?

À, mình định nói về truyện Tấm Cám. Vầng, nói chung mình cũng định bàn 1 bài hoành tráng về xuất xứ này kia nọ của cái truyện này, nhưng cuối cùng thì mình đã quên mất tiêu mình đọc (hay nghe) nó ở đâu, cho nên không đem ra làm chuyện nghiêm túc được, chỉ nói chơi thôi.

Rằng thì mà là, (mình nghe là) truyện cổ tích Tấm Cám là truyện từ Chân Lạp truyền qua (hay là vùng gần gần đó). Căn cứ vào đôi hài của Tấm - vầng, đôi hài, vì người VN có thói quen đi chân đất cho đến cuối thời Trần, và sau đó là dép cỏ, là đủ thứ linh tinh. Hài - một vật làm bằng vải hay da có lịch sử xuất hiện ở VN rất gần đây. Thế thì truyện này nhất định không thể có lịch sử lâu đời được.

Ừa mà, rốt cuộc thì mình chỉ định nói rằng truyện Tấm Cám là truyện có gần đây (tất nhiên gần là so với con số vài ngàn năm, chứ không phải là vài chục năm).

Và nó là một sự đảo lộn tất cả các giá trị trước đây của người Việt.

Thật.

Trước tiên, hãy xem nhân vật của nó: Tấm - cô chị và Cám - cô em. Trong truyện nguyên gốc, Tấm và Cám là hai chị em ruột. Nhưng nếu dựa vào tư duy sau này, bảo Tấm và Cám là chị em cùng cha khác mẹ cũng không ảnh hưởng nhiều lắm.

Bỏ qua tất cả những chi tiết cá nhân như ai đẹp hơn ai, ai làm giỏi hơn ai... Hãy xét thân phận của 2 người. 1 người là chị, 1 người là em. Trong trật tự xã hội, người chị hẳn nhiên có quyền cao hơn em. Ngay cả trong những truyện cổ tích Đông Tây kim cổ, nhân vật chính luôn là người em bị áp bức, bị đè nén, rồi được kết qủa tốt đẹp. Ngay cả trong Lọ Lem của Âu châu, 2 người "em kế" cũng lớn tuổi hơn. Ở đây, Cám là em, vốn lẽ là nhân vật được mặc định ở vào thế yếu - theo tư duy bình thường từ trước đến nay.

Đã vậy, đến cái tên cũng biểu lộ sự khinh thị: Tấm là thứ gạo tốt, gạo qúy; Cám là thứ vứt cho heo ăn. Đây chẳng phải trường hợp như Sọ Dừa hay các "xú tử" khác sao?

Nên nhớ rằng truyện cổ tích có ý nghĩa biểu tượng rất cao. Cám - ở đây được mặc định là một nhân vật thuộc về vế yếu hơn - cả thân phận lẫn tuổi tác, cả nhan sắc lẫn tài năng.

Nhưng nhân vật thuộc vế yếu hơn đó mới là kẻ chà đạp người khác - Ở đây, dựa vào một thế lực: Bà mẹ. Trong nguyên tác, đây là bà mẹ chung của bọn họ. Nhưng nói cho cùng, dù sao bà ta cũng đã dựa vào tình cảm cá nhân để bênh vực đứa con bà ta yêu hơn - dù có là máu thịt hay không. Bà ta - người bảo trợ, chăm lo cho bọn họ dưới cùng một mái nhà, đã chọn một bên. Nhờ đó, nhân vật thuộc vế yếu hơn mới có thể thắng thế kẻ mang thân phận cao hơn mình - Đây lại chẳng phải là điều thường có "happy ending" của tất cả các truyện cổ tích?

Nói cho cùng, bà mẹ ấy, đã nghiêng về phía yếu hơn, đã bênh vực nó, đã cho nó quyền áp chế kẻ mạnh hơn, cao hơn mình - Vậy thì việc bà ta làm đâu có khác gì những bà tiên, ông bụt khác làm? - Theo ngữ nghĩa suy nghĩ thông thường.

Và Cám, theo cách nhìn nào đó, qủa là kẻ thua thiệt đáng thương. Không có nhan sắc đủ để hút hồn vua, hoặc là kém một chút may mắn để có được vua, với phái nữ đây là việc rất đáng hận. Thật ra Tấm đã làm được gì để có được quyền lực, hạnh phúc - Ngoại trừ xinh đẹp hơn, may mắn hơn - Và được một thế lực khác giúp đỡ cho?

Cái thế lực này lại nằm ngoài khả năng của con người. Và lý do để chọn Tấm? - Vì Tấm đã khóc. Vì Tấm mới thực sự là kẻ bị bắt nạt và đày đọa. Không phải vì Tấm siêng năng hơn hay tốt bụng hơn. Nếu Tấm không khóc, dù cả đời Tấm có làm như trâu thì cũng không ông bụt nào xuất hiện.

Vì Tấm mới là kẻ thực sự chịu nỗi đau, không phải Cám.

Rồi Tấm có được tất cả. Rồi hết lần này đến lần khác, Cám cướp đoạt. Nói cho cùng, đó chỉ là một vận may của Tấm. Và Cám, với thân phận, với địa vị, với tất cả thua thiệt của mình, có ấm ức cũng là đương nhiên. Hãy gác qua một bên các giá trị đạo đức để nhìn cuộc tranh đoạt này. Bà mẹ, một lần nữa, can thiệp vào với vai trò quyết định. Chính bà là người quyết định và hành động, Cám chỉ là kẻ nghe theo và hưởng lợi. Thật ra, với vai trò của mình, bà ta thiệt hại gì nếu Tấm cứ hiếu thảo, ngoan ngoãn với bà? Không, bà ta chỉ cảm thấy không công bằng, và đòi lại "công bằng" cho đứa con bà ta yêu hơn.

Đó là một cuộc tranh đoạt để có được quyền lực - với hình ảnh vị vua tượng trưng cho nó. Và kẻ yếu hơn thì luôn luôn yếu thế, luôn luôn phải đi hỏi ý bà mẹ để hành động, để quyết định, để tiêu diệt kẻ kia. Hết lần này đến lần khác, kẻ bị tiêu diệt lại sống dậy dưới đống tro tàn, mỗi lần lại gần gũi với vua hơn, mê đắm vua hơn, xinh đẹp hơn, tài giỏi hơn. Hết lần này đến lần khác, thực ra kẻ chiếm thế thượng phong ngay từ đầu đã luôn luôn là Tấm.

Rồi cuối cùng, Tấm thành hình, trở về đòi lại những gì của mình. Cuộc báo thù có một không hai trong lịch sử các truyện cổ tích thế giới bắt đầu.

Ngày xưa, thầy mình đã nói rằng: Tại sao Tấm lại trả thù tàn độc như thế - Đó là cách biểu thị lối suy nghĩ của người Việt. Cách Tấm trả thù do chính người Việt, kẻ đã khai sinh (hay đã chấp nhận) câu truyện Tấm Cám quyết định, lưu truyền từ đời này qua đời khác. Nói cách khác, đó chính là tâm tư của người Việt.

Không như cô nàng Lọ Lem hay cả ngàn câu chuyện khác giông giống như thế, các kẻ chống đối hoặc biết ăn năn, hoặc bị thánh thần trừng phạt, ở đây Tấm không cần một ông bụt nào giúp mình, ra tay tàn độc không kém gì... thiên hạ đệ nhất ác ma. Cho mẹ ăn thịt con, tưởng không còn cách trả thù nào ghê gớm, cay nghiệt và vô đạo đức hơn thế. Giết em làm mắm, tưởng không còn ai có thể nhẫn tâm, máu lạnh hơn thế.

Nói cho cùng, Tấm làm tất cả những gì Cám đã làm, thậm chí ở mức độ ghê gớm hơn, tàn bạo hơn, vô đạo đức hơn. Vậy thì ranh giới giữa kẻ xấu người tốt ở đâu? Vậy thì ranh giới giữa hiền lành và độc ác ở đâu?

Và tại sao, người Việt lại chấp nhận một câu chuyện như thế? Họ muốn nói gì qua cuộc trả thù này?

Không chỉ đơn giản là "con giun xéo lắm cũng quằn" - Nói như vậy là không xét đến cấu trúc - hay "phá vỡ cấu trúc" xây dựng một câu chuyện cổ tích thường lệ trong cách xây dựng tuyến nhân vật của Tấm Cám. Cám - nhân vật vốn ở thế yếu, liên tục giành giật và hủy hoại để đạt được hạnh phúc cho mình, là một nhân vật đặc biệt. Tấm - nhân vật vốn ở thế mạnh, nhưng bị tước đoạt địa vị và thân phận mà mình vốn có, rồi cũng chính mình xóa nhòa đi ranh giới của đúng sai tốt xấu, vốn dĩ không hề đại diện cho cái gì là "tốt đẹp", "lương thiện" theo lối nghĩ thông thường.

Hãy xem lại cuộc trả thù này. Trước tiên là cái chết của Cám. Cám chết vì lý do gì? Vì muốn đẹp như Tấm. Một lần nữa, ta thấy cái khát vọng vươn tới những gì không có được ở Cám, cái khát vọng phải nói rằng thậm chí có phần đáng thương. Vì cái khát vọng đó, Cám không việc gì không dám làm, ngay cả nhảy vào nước sôi. Nói theo một cách nào đó, chính Cám đã hại chết bản thân mình khi cố lấy những gì mình không có. Và Tấm - hiểu rõ Cám như thế nào - chỉ cần đẩy thêm một ngón tay cho qúa trình "tự hủy hoại" này.

Sau đó là cái chết của bà mẹ. Ăn thịt con rồi tự vẫn (hay xúc động qúa mà chết), cũng là kết qủa của thứ tình thương bà ta đã có. Một lần nữa, hiểu qúa rõ bà mẹ, Tấm chỉ cần cho bà ta hứng chịu tất cả những gì mình làm, hứng chịu chính tình thương của mình. Bà ta chết vì tình thương dành cho Cám, cái tình thương khiến bà ta bất chấp tất cả vì nó.

Vâng, Tấm giết người bằng "khát vọng" và "tình thương". Tấm trả thù bằng cách đẩy tất cả tới chỗ cực cùng và phơi bày hậu qủa của nó trước thanh thiên bạch nhật.

Không một câu chuyện cổ tích nào lại lạ kỳ như thế. Điều gây ra tất cả mọi tội lỗi, mọi ân oán, mọi tội ác lớn nhất trên thế gian, cuối cùng lại là: Khát vọng và Tình thương.

Khát vọng và tình thương, hợp cùng với dã tâm của con người đã tạo thành tội ác, đã hết lần này đến lần khác hủy hoại kẻ khác. Và Tấm tồn tại, không phải bằng tình yêu mơ mơ hồ hồ của ông vua, không phải bằng cả oán hận, mà bằng lòng tốt của một bà lão. Hai lần hồi sinh đến bên vua là hai lần Tấm bị hủy hoại. Chỉ khi rời khỏi, Tấm mới có thể thành người.

Nhân vật mà từ đầu đến cuối vô tình nhất, có lẽ lại là Tấm. Vua yêu Tấm. Bà mẹ yêu Cám. Cám yêu vua. Còn Tấm, đến với vua chỉ vì được chọn, và hai lần cầu cứu trong vô vọng. Từ đầu đến cuối, Tấm chưa từng biết đến yêu thương hay yêu thương thực lòng.

Cho nên cách Tấm ra tay mới có thể chính xác đến như thế. Nói Tấm giết người thực ra cũng không đúng, mà đó là Tấm để họ tự giết mình.

Cũng như Tấm đã từng chết vì cái địa vị và thân phận mà mình có vậy.




Tuyết
Tuesday, July 28, 2009 Author: Trường An

Đọc hết Tuyết của (một nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ đã quên tên), cuốn sách đã để ở đầu giường mấy tháng mà chưa bao giờ có kiên nhẫn đọc qúa vài trang. Nói rằng không hợp tâm trạng cũng phải, mà chắc lý do lớn nhất là chưa bao giờ (đủ) quan tâm đến một quốc gia gọi là Thổ Nhĩ Kỳ với đủ loại vấn đề của nó, lật sách ra thấy Hồi giáo cực đoan với Đảng Kurt là ôi thôi, như phải đọc bản tin thời sự. Tự dưng đêm qua lại vớ lấy, đọc cho đến hết.

Có cảm giác hơi hơi đau lòng.

Vùng đất Kars tàn tạ với những xung đột, hận thù, cả thứ vinh quang ảo tưởng, những con người xâu xé nhau vì mọi lý do mà thật ra chẳng ai tin bất cứ thứ gì mà họ theo đuổi ấy, giống với nơi này một cách lạ lùng. Khi mà những trận chiến đã qua đi, những giấc mộng không bao giờ được biến thành hiện thực, con người trong vùng đất nghèo nàn khốn khổ ấy, nơi bị cả thế giới bỏ quên, vẫn còn cố bám lấy thứ kiêu hãnh phù phiếm, thứ lý tưởng hoang tàn, thứ hận thù và nổi loạn bế tắc, thứ niềm tin đã vỡ vụn mà không ai chịu nhận ra. Họ tôn vinh một loại anh hùng ảo do chính mình thêu dệt nên, họ theo đuổi một thứ lý tưởng chỉ nằm trên miệng những kẻ đầu cơ chính trị, họ sống chết chẳng qua chỉ vì chính bản thân mình, không vì bất cứ điều gì khác, và họ giết những người dám nói ra điều mà họ nghĩ. Họ vẫn đang cố bảo vệ một bóng ma.

Nhân vật chính Ka thuyết giảng về lý tưởng cộng sản say sưa cho một ông lão chỉ vì muốn ông đi khuất để ngủ với con gái ông ta.

Tình yêu mà ông ta lẫn cô gái ấy theo đuổi cũng giống như vùng đất Kars. Cô gái ấy được gả cho người mình không yêu - một đảng viên Cộng sản; yêu một kẻ sở khanh dối trá, một kẻ khủng bố, một loại anh hùng do người ta tưởng tượng nên chứ bản thân không dám giết một con ruồi - nhưng rồi bị phụ bạc; nghĩ rằng mình sẽ yêu được người đàn ông chỉ cần biết có tình yêu, người đã tan vỡ mọi ảo vọng, kẻ lưu lạc - nhưng lại vì người cũ kia mà không thể. Ông ta, con người đã từng say mê theo lý tưởng cánh tả mà bị đẩy khỏi quê hương, rồi cũng chính bản thân quay lưng lại với lý tưởng ấy, chỉ còn tìm thấy niềm vui trong yên bình và thứ nghệ thuật thuần khiết - cuối cùng không được tình yêu, không được niềm tin, không được quê hương và bị chính kẻ đồng hương bắn chết.

Khi những trận chiến tàn phai, những giấc mơ sụp đổ, chỉ còn lại những vùng đất như thế nhận lãnh lấy tất cả hoang tàn.

Con người chẳng còn biết phải lựa chọn điều gì, yêu thương cái gì. Cái cũ đã bày tỏ tất cả sự xấu xa đê tiện; cái đang hiện diện chỉ là chút ảo vọng mang nhiều tính chất phá hoại, là thứ đã từng chết đi lại đội mồ sống dậy, là đều cũ kỹ đã từng có, từng hiện diện trong tâm khảm, ký ức dân tộc; cái để hy vọng, ước muốn lại đi ngược lại với tất cả những gì mình từng tin, là thứ không thể yêu thương.

Cô gái ấy đẹp lắm, đẹp như Kars, quê hương và người mẹ.

Đó là một vùng đất bị lãng quên. Người ta xâu xé nhau trong lãng quên mà vẫn tưởng mình quan trọng. Người ta làm mọi điều cho lý tưởng của mình trong lãng quên mà vẫn tưởng mình có thể đổi thay cả thế giới. Người ta ôm lấy qúa khứ hào quang của mình trong lãng quên mà tưởng rằng mình đáng trọng.

Cái thế giới xung quanh nhìn họ không bằng một đống rác chứa những điều đã bị nhân loại bỏ quên.

Kẻ được những người cực đoan gọi là anh hùng, những nhà chức trách gọi là kẻ khủng bố, chẳng có gì hơn là một thanh niên có mã ngoài đẹp đẽ, thậm chí chẳng dám giết một con ruồi. Những chuyến đi "vì lý tưởng" của anh ta đến nơi anh ta đã bị tuyên án tử hình chẳng qua chỉ là để đến thăm nhân tình. Vậy mà những kẻ khác vẫn nhìn anh ta say mê và thần tượng, vì anh ta mà giết chóc lẫn nhau, vì anh ta mà liều sống chết. Cái người thanh niên luôn miệng nói lý tưởng, chết chóc ấy thật ra lại dịu dàng, mềm yếu, có phần phóng đãng. Người được tôn thờ bởi những kẻ khủng bố vì niềm tin của chính họ hơn là vì những gì anh ta (không) làm.

Cái thế giới xung quanh nhìn họ như những kẻ nghèo hèn ngô nghê, ngô nghê vì nghèo hèn.

Họ quay lại phủ định cả thế giới, họ quay lại mạt sát nhau vì xâm phạm đến sự kiêu hãnh của họ, họ quay lưng lại với sự thật để bảo vệ sự tự tôn mù quáng của mình. Họ bắn chết những người dám đụng chạm đến sự tự tôn của họ.

Họ không nhận ra rằng, thật ra bản thân mình chẳng là gì hết.

Bản thân họ chẳng là gì hết.

Họ là một vùng đất tàn tạ tiêu điều, nơi chứa những giấc mơ đã tan vỡ của cả nhân loại.


Dù qúa khứ có là gì, có như thế nào, bản thân bây giờ không là gì hết.

Chẳng có đường để đi tới, cũng chẳng có lối để quay lại. Người ta tự vùi mình vào trong ảo mộng của chính mình, dối gạt chính mình.

Những tuổi trẻ và sinh mạng đã bị phí hoài chẳng vì lý do gì.


Vì những điều đó, đọc xong cuốn sách thấy đau lòng chết đi được.




Copyright © Trường An. All rights reserved.